| Đặc điểm | PCOD (Bệnh buồng trứng đa nang) | PCOS (Hội chứng buồng trứng đa nang) |
| Bản chất | Là một tình trạng giải phẫu, thường do lối sống hoặc mất cân bằng hóc-môn tạm thời. | Là một rối loạn nội tiết và chuyển hóa hệ thống phức tạp. |
| Số lượng nang | Thường ít nang hơn so với PCOS. Một số nang vẫn có thể phát triển thành nang trội và rụng trứng. | Rất nhiều nang nhỏ (thường xếp thành chuỗi như “tràng hạt” ở ngoại vi). Hiếm khi thấy nang trội. |
| Thể tích buồng trứng | Có thể to hoặc bình thường. | Thường phì đại rõ rệt (> 10 ml) do sự tăng sinh của mô đệm (stroma) ở trung tâm. |
| Mô đệm (Stroma) | Bình thường hoặc tăng nhẹ. | Mô đệm dày, sáng (tăng âm) ở trung tâm buồng trứng là dấu hiệu rất điển hình. |
| Khả năng rụng trứng | Vẫn có thể có chu kỳ rụng trứng bình thường, do đó siêu âm có thể thấy hoàng thể. | Rất hiếm khi rụng trứng, hình ảnh siêu âm thường ổn định qua nhiều chu kỳ (không có nang trội). |
Tiêu chuẩn Rotterdam gốc được ra đời từ năm 2003, nhưng nó đã được cập nhật và tinh chỉnh đáng kể thông qua các Hướng dẫn Quốc tế Dựa trên Bằng chứng (International Evidence-based Guideline), với phiên bản mới nhất là năm 2023 (đang được áp dụng cho đến nay là năm 2026).
Sự thay đổi lớn nhất nằm ở ngưỡng chẩn đoán trên siêu âm nhờ sự cải tiến của công nghệ đầu dò có độ phân giải cao.
1. Thay đổi về số lượng nang trứng (Follicle Count)
Trước đây, tiêu chuẩn cũ chỉ yêu cầu từ 12 nang. Hiện nay, con số này đã tăng lên đáng kể để tránh chẩn đoán nhầm ở phụ nữ trẻ khỏe mạnh:
- Sử dụng đầu dò âm đạo tần số cao (từ 8 MHz): Chẩn đoán PCO (buồng trứng đa nang) khi có từ 20 nang (kích thước 2–9 mm) ở ít nhất một bên buồng trứng.
- Sử dụng đầu dò bụng hoặc máy cũ: Nếu không thể đếm chính xác số nang, tiêu chuẩn dựa vào thể tích buồng trứng từ 10 ml.
2. Sự bổ sung của AMH (Anti-Müllerian Hormone)
Đây là điểm mới quan trọng nhất trong hướng dẫn 2023:
- Ở người trưởng thành, xét nghiệm nồng độ AMH trong máu có thể được dùng thay thế cho siêu âm để xác định hình thái buồng trứng đa nang.
- Nếu AMH cao vượt ngưỡng (tùy theo phòng xét nghiệm), nó được tính là một tiêu chuẩn tương đương với hình ảnh PCO trên siêu âm.
3. Lưu ý đặc biệt cho trẻ vị thành niên (Adolescents)
Đối với các bạn trẻ trong vòng 8 năm kể từ kỳ kinh đầu tiên:
- Không dùng siêu âm để chẩn đoán PCOS vì ở độ tuổi này buồng trứng đa nang là hiện tượng sinh lý bình thường.
- Chẩn đoán chỉ dựa trên: Rối loạn kinh nguyệt VÀ Cường Androgen (lâm sàng hoặc xét nghiệm).
Định nghĩa “trẻ vị thành niên”:
Dưới 8 năm kể từ kỳ kinh đầu tiên (Menarche): Trong giai đoạn này, hình ảnh “đa nang” trên siêu âm là một hiện tượng sinh lý bình thường do trục hạ đồi – tuyến yên – buồng trứng chưa hoàn thiện. Vì vậy, siêu âm không được khuyến cáo để chẩn đoán PCOS cho nhóm này. Các chuyên gia thường chia ra các mốc sau để đánh giá:
- Dưới 13 tuổi (hoặc chưa có kinh): Tuyệt đối không dùng siêu âm để chẩn đoán PCOS.
- Từ 13 đến 19 tuổi (Vị thành niên): Chỉ chẩn đoán PCOS dựa trên 2 tiêu chuẩn lâm sàng:
- Rối loạn kinh nguyệt: Chu kỳ quá dài (> 45 ngày) hoặc vô kinh.
- Cường Androgen: Biểu hiện lâm sàng (mụn trứng cá nặng, rậm lông) hoặc xét nghiệm máu.
- Trên 20 tuổi (hoặc > 8 năm sau kỳ kinh đầu): Lúc này mới bắt đầu áp dụng tiêu chuẩn siêu âm (từ 20 nang hoặc thể tích từ 10 ml) như người trưởng thành.
Bảng so sánh Tiêu chuẩn Siêu âm (PCO)
| Đặc điểm | Tiêu chuẩn cũ (2003) | Hướng dẫn mới (2023 – 2026) |
| Số lượng nang | từ 12 nang | từ 20 nang (với đầu dò hiện đại) |
| Thể tích buồng trứng | từ 10 ml | từ 10 ml (giữ nguyên) |
| AMH thay thế | Không có | Có thể thay thế siêu âm (ở người lớn) |
| Đối tượng áp dụng | Mọi lứa tuổi | Không áp dụng siêu âm cho trẻ vị thành niên |
